WebDig

Srebrne monety jednouncjowe

Autor:

webdig

w

Standardyzacja

Monety srebrne zwykle posiadają wagę będącą wielokrotnością 1oz (1 uncja trojańska). Uncja dla metali szlachetnych jest inna niż standardowa uncja aptekarska czy uncja

1 uncja trojańska (troy ounce ozt) = 31,1034768 g

Standard tej wagi został przyjęty na przełomie XII i XIII wieku w Troyes (Francja), z uwagi na konieczność posiadania przez kupców wspólnej jednostki masy dla metali szlachetnych.

Historyczne próby czystości srebra

Czystość srebra (próba) jest jednym z kluczowych parametrów decydujących o jego wartości użytkowej, handlowej i monetarnej. Wbrew współczesnemu przekonaniu, że „prawdziwe” srebro powinno mieć próbę .999, przez zdecydowaną większość historii ludzkości tak wysoka czystość nie była ani standardem, ani celem. Normy czystości ewoluowały wraz z rozwojem technologii hutniczych, systemów monetarnych oraz potrzeb fiskalnych państw.

1. Starożytność – srebro bez formalnej próby

W starożytności nie istniało pojęcie „próby” w dzisiejszym sensie. Czystość srebra była:

  • efektem dostępnej technologii rafinacji,
  • kontrolowana pośrednio przez autorytet państwa lub władcy,
  • oceniana wagowo i wizualnie, a nie laboratoryjnie.

Typowe zakresy czystości:

  • Grecja klasyczna (drachmy ateńskie): ok. 95–98% Ag
  • Republika rzymska (denar, III–I w. p.n.e.): ok. 90–95% Ag
  • Cesarstwo rzymskie (późny okres): systematyczne obniżanie zawartości srebra, aż do monet miedzianych jedynie posrebrzanych

Pod koniec III w. n.e. srebro przestało być metalem monetarnym w sensie materialnym, zachowując jedynie funkcję symboliczną.

2. Średniowiecze – narodziny norm wagowo-próbnych

Średniowiecze przyniosło pierwsze ustrukturyzowane systemy mennicze, oparte na wspólnych jednostkach wagi.

Funt koloński (Mark Kölnische)

  • masa: ok. 233,856 g
  • podstawa rozliczeń menniczych w Europie Środkowej

Z jednego funta wybijano określoną liczbę monet o zadanej wadze i przybliżonej próbie.

Typowe próby monet średniowiecznych:

  • 900–930 – wczesne grosze wysokiej jakości
  • 750–850 – monety obiegowe późnego średniowiecza
  • 500–700 – drobne nominały, często ulegające szybkiemu psuciu

Próba srebra była kompromisem pomiędzy:

  • trwałością monety,
  • zaufaniem społecznym,
  • dochodem seniora menniczego (seigniorage).

3. XVI–XVIII wiek – talar jako standard handlowy

Przełomem w historii srebra było pojawienie się talarów (Joachimsthalerów) w XVI wieku.

Parametry talara:

  • masa: ok. 28–29 g
  • próba: ~.889–.900

Talar stał się:

  • podstawą handlu międzynarodowego,
  • wzorem dla wielu późniejszych walut (m.in. dolara),
  • nieformalnym standardem jakości srebra w Europie i poza nią.

Warto podkreślić, że ~.900 było przez kilka stuleci uznawane za „pełnowartościowe srebro”.

4. Standard sterling (.925)

Równolegle do kontynentalnych norm talarowych w Anglii ukształtował się standard sterling silver:

  • 92,5% srebra
  • formalnie stosowany od XII wieku
  • prawnie potwierdzony na początku XIV wieku

Powód jego trwałości był praktyczny:

  • czyste srebro jest zbyt miękkie,
  • domieszka miedzi znacząco poprawia trwałość wyrobów.

Standard sterling przetrwał do dziś i dominuje w:

  • biżuterii,
  • sztućcach,
  • wyrobach artystycznych.

5. XIX wiek – państwowa standaryzacja prób

XIX wiek przyniósł:

  • kodyfikację systemów monetarnych,
  • precyzyjne normy prawne,
  • rozwój probiernictwa.

Typowe próby monetarne XIX w.:

  • Francja (frank): .900
  • Niemcy (marka): .900
  • Austria i Austro-Węgry: .900
  • Rosja (rubel): .868
  • USA (monety srebrne): .900
  • Skandynawia: .800
  • Wielka Brytania: .925

Był to ostatni okres, w którym srebro funkcjonowało jako pełnoprawny pieniądz obiegowy.

6. XX wiek – degradacja srebra obiegowego

W XX wieku srebro stopniowo znikało z obiegu pieniężnego z uwagi na rozjazd pomiędzy wartością nominalną a wartością kruszcu oraz niedoboru srebra na rynkach.

Przykłady:

  • USA:
    • do 1964: .900
    • 1965–1970: .400
    • po 1970: brak srebra w obiegu
  • Europa:
    • próby .500–.835 w monetach powojennych
    • całkowite wycofanie srebra do lat 70.

7. Współczesny bullion – czystość jako produkt rynku

Nowoczesny rynek bulionowy (od lat 80. XX w.) wprowadził nowy paradygmat:

  • .999 jako minimum inwestycyjne
  • .9999 jako standard premium

Wysoka czystość nie wynikała z tradycji, lecz z:

  • potrzeb księgowych i giełdowych,
  • łatwości wyceny,
  • braku wymagań mechanicznych (moneta nie krąży w obiegu).

8. Monety bulionowe

Termin „moneta bulionowa” oznacza monetę, której wartość opiera się z definicji jedynie na wartości kruszcu jaki reprezentują.

W 1967 roku wybito pierwszą złotą monetę o wadze 1oz -> był to Krugerrand. To zdefiniowało rynek bicia monet z metali szlachetnych i kategorie wagowe.

Dla monet srebrnych standard ten przyjęto kilka lat później wraz z rozpoczęciem bicia masowego monet „bulionowych” o najwyższej czystości metalu (99.9%) znanych do dziś:

  • Mexican Libertad (1982)
  • American Silver Eagle (1986)
  • Canadian Maple Leaf (1988)
  • Chinese Panda (1989)
  • Australian Kookaburra (1990)
  • Australian Kangaroo (1993)
  • British Britannia (1997)
  • Austrian Philharmonic (2008)
  • South African Silver Krugerrand (2017)

Od 2016 roku Chiny zmieniły standard bicia Chińskiej Pandy i minimalnie zmniejszyły jej wagę do 30g. Wszystkie inne mennice stosują zazwyczaj wagi monet będące ułamkiem lub wielokrotnością 1 oz: 1/10oz, 1/2oz, 1oz, 2oz, 5oz, 10oz, 100oz. Wyjątkiem są monety kilogramowe oraz sztabki, które mogą mieć zupełnie inną rozmiarówkę.

W literaturze i dyskusjach internetowych można częśto spotkać określenie: „srebrny kanon„. Oznacza on najpopularniejsze monety bulionowe właśnie o wadze 1oz:

  • Amerykański Orzeł (American Eagle): USA
  • Kanadyjski Liść Klonowy (Maple Leaf): Kanada
  • Australijski Kangur (Kangaroo): Australia
  • Wiedeński Filharmonik (Philharmonic): Austria (wnominałach 1,50 €).
  • Krugerrand: Republika Południowej Afryki,
  • Britannia: Wielka Brytania

9. Szacunkowe nakłady monet bulionowych – 1990–2024 (szt.)

wartości zaokrąglone

RokASEMaplePandaLibertadBritanniaKangarooPhilharmonic
19905 800 0001 700 000300 000150 000———
19917 200 000650 000350 000200 000———
19925 500 000350 000400 000180 000———
19936 800 0001 100 000500 000220 000—500 000—
19944 200 000900 000600 000250 000—600 000—
19954 700 000330 000700 000300 000—700 000—
19963 500 000250 000800 000350 000—800 000—
19973 600 000100 000900 000400 000100 000900 000—
19984 800 000600 0001 000 000450 000120 0001 000 000—
19997 400 0001 200 0001 200 000500 000150 0001 200 000—
20009 200 000400 0001 400 000600 000200 0001 500 000—
200110 700 000400 0001 600 000700 000300 0001 800 000—
200210 500 000600 0001 800 000800 000400 0002 200 000—
20038 500 000700 0002 000 000900 000500 0002 500 000—
20048 900 000700 0002 200 0001 000 000600 0003 000 000—
20058 900 0001 000 0002 400 0001 200 000700 0003 500 000—
200610 700 0002 500 0002 600 0001 500 000800 0004 000 000—
20079 900 0003 500 0002 800 0002 000 000900 0004 500 000—
200820 500 0007 900 0003 000 0002 500 0001 200 0006 000 0001 000 000
200930 500 0009 700 0003 200 0003 000 0001 800 0007 000 0002 000 000
201034 800 00017 800 0003 500 0003 500 0002 500 0009 000 0004 000 000
201140 000 00023 100 0004 000 0004 000 0003 000 00012 000 0007 000 000
201233 700 00018 100 0004 500 0004 500 0003 200 00010 000 0006 000 000
201342 700 00028 200 0005 000 0005 000 0004 000 00015 000 0009 000 000
201444 000 00029 200 0005 500 0005 500 0004 500 00018 000 00010 000 000
201547 000 00030 000 0006 000 0006 000 0005 000 00020 000 00012 000 000
201637 700 00025 000 0006 500 0005 000 0006 000 00018 000 00015 000 000
201718 100 00018 000 0007 000 0004 000 0008 000 00016 000 00018 000 000
201815 700 00017 000 0008 000 0003 000 00010 000 00015 000 00020 000 000
201914 900 00015 000 0009 000 0002 500 00012 000 00014 000 00022 000 000
202030 000 00025 000 00010 000 0002 000 00016 000 00020 000 00025 000 000
202154 000 00030 000 00010 000 0001 800 00015 000 00025 000 00028 000 000
202216 000 00020 000 0009 000 0001 500 00010 000 00018 000 00022 000 000
202324 000 00022 000 0008 000 0001 200 00012 000 00020 000 00024 000 000
202425 000 00023 000 0008 000 0001 000 00013 000 00022 000 00026 000 000

Polska a monety bulionowe

Na dzień dzisiejszy nasz kraj nie bije ŻADNYCH standardowych i rozpoznawalnych na świecie monet bilionowych. Jest to dość dziwne – bo Polska rocznie produkuje 42 mln uncji srebra (kopalnia Polkowice/KGHM).

Nie było żadnej poważnej dyskusji i debaty nt. przydatności bicia tego typu monet. Widocznie polskim urzędnikom nie zależy na tym, aby jego obywatele mogli inwestować środki w rodzimy metal.

Inicjatywę bicia takich monet w przeszłości podejmowały małe mennice prywatne, ale poza wydaniem dość niskonakładowych monet (np. „głowa kobiety”) nie uzyskano efektu skali.

Być może dyskusja na temat bicia tych monet powróci w przyszłości, jednak do tego typu działalności konieczne jest wdrożenie wielu środków technicznych i operacyjnych – być może we współpracy z Mennicą Polską. Taka srebrna moneta bulionowa mogłaby stanowić dość dużą konkurencję dla angielskich Britanni oraz Austriackich Filharmoników, więc nie zakładałbym się o powodzenie projektu. W przypadku monety złotej – „Orzeł Bielik” nie uzyskano rozpoznawalności i popularności na świecie – głównie z powodu wysokiej ceny i braku marketingu.

W ogóle Europa jest obszarem mało sprzyjającym tego typu inicjatywom, z uwagi na fakt obłożenia srebra podstawowym podatkiem VAT (bez zwolnienia – srebro nie wiedzieć czemu nie jest traktowane jako metal inwestycyjny tak jak złoto). Tak więc każda bulionówka emitowana poza Europą będzie z definicji dużo bardziej konkurencyjna cenowo niż produkty europejskie.

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Więcej wpisów